Het onderwijs staat al jaren onder grote en stijgende druk. Scholen hebben niet alleen de opdracht om kwaliteitsvol onderwijs aan te bieden. Ze worden ook geconfronteerd met uitdagingen rond welzijn, armoede en taal. Dat kunnen ze niet alleen dragen. Gelijke onderwijskansen vragen een sterke samenwerking tussen onderwijs, welzijn, lokale besturen en gezinnen. Op die snijvlakken van de maatschappij nemen brugfiguren in het onderwijs een cruciale rol op. Ze helpen al deze spelers om elkaar te vinden voor een vlotte samenwerking.
Ouders in een maatschappelijk kwetsbare positie ervaren soms drempels in hun contact met de school. Praktische, financiële en taalbarrières maken het moeilijk om volop betrokken te zijn bij de schoolloopbaan van hun kinderen. Daarnaast vinden deze gezinnen niet altijd vlot de weg naar aanbod en ondersteuning op vlak van welzijn en vrijetijd.
Brugfiguren kunnen hier het verschil maken. Zij versterken de samenwerking tussen ouders, scholen en welzijnsorganisaties. Ze bouwen vertrouwen op en helpen signalen en noden vroeg te detecteren. Zo verkleinen ze de kloof tussen gezin en school én tussen onderwijs en welzijn. Scholen krijgen de ondersteuning die ze nodig hebben, gezinnen voelen zich gehoord en kinderen krijgen meer kansen om zich optimaal te ontwikkelen.
Vertrouwensbanden opbouwen en ander beleid realiseren voor het welzijn van kinderen
Brugfiguren doen meer dan individuele ondersteuning van gezinnen door hun aanwezigheid op school en ondersteuning van gesprekken tussen ouders en scholen. Ook brengen brugfiguren via onderwijs- en welzijnsoverleg de leefwereld en obstakels waarmee gezinnen in een kwetsbare situatie geconfronteerd worden in beeld. Ze zetten samen met lokale onderwijspartners extra infomomenten op rond bv. kinderen inschrijven, de schoolkeuze voor het secundair, … En ze organiseren laagdrempelige gezinsactiviteiten.
Die brugfunctie vervulde Rasha negen jaar lang voor het Tiense basisonderwijs en drie jaar voor het secundair onderwijs. Sinds 2023 bouwt ook Noura als brugfiguur voor SAAMO mee aan gelijke onderwijskansen in Landen.
Kleine ingrepen, groot verschil
Naast de nodige structurele veranderingen kunnen ook kleine ingrepen een grote impact hebben op de schoolbeleving van kinderen.
Rasha vertelt hoe een eenvoudige verkleedkoffer in de klas ervoor zorgt dat elk kind kan deelnemen aan feestactiviteiten. Wanneer er thuis geen budget is voor extra uitgaven, hoeft een kind niet aan de zijlijn toe te kijken terwijl klasgenoten verkleed naar school komen. Een kleine ingreep, maar wel een eerste stap naar een meer armoedebewuste school.
Noura herinnert zich een situatie waarin culturele verschillen tot een misverstand leidden. Amra (schuilnaam) mocht van haar ouders eerst niet deelnemen aan een meerdaagse schooluitstap. Na een gesprek bleek dat haar ouders zich zorgen maakten over voeding, activiteiten en de overnachting. Toen duidelijk werd dat er halalvoeding voorzien was, de activiteiten gekend waren en dat jongens en meisjes apart sliepen, verdween de bezorgdheid. Met de juiste informatie kon Amra alsnog mee op avontuur met haar klasgenootjes.
Deze voorbeelden tonen hoe brugfiguren misverstanden helpen voorkomen, onderling vertrouwen versterken en ervoor zorgen dat kinderen geen kansen missen door drempels die vaak eenvoudig weg te werken zijn.
Vermijd aannames, vraag naar de reden
De uitdagingen beperken zich niet tot het kleuter- en basisonderwijs. Rahul (schuilnaam) was als leerling in het secundair onderwijs opvallend vaak afwezig. In een gesprek met zijn moeder ontdekte brugfiguur Noura dat Rahul regelmatig optrad als tolk tijdens afspraken bij de tandarts, stadsdiensten en andere instanties. Bovendien was de moeder zich niet bewust van de Belgische leerplicht tot 18 jaar.
Volgens Noura is het daarom belangrijk om niet te snel conclusies te trekken: “Als school moet je er niet van uitgaan dat een ouder alles kan laten vallen om meteen langs te komen. Misschien is er een doktersafspraak, een mobiliteitsprobleem of geen opvang voor jongere kinderen. Ga niet uit van aannames, maar vraag naar de reden. Pas dan krijg je inzicht in de situatie.”
Die open houding vormt volgens haar de basis van een goede school-ouderrelatie: “Ik luister altijd naar beide kanten van het verhaal, want oplossingen ontstaan door samenwerking. Zodra verwachtingen, bezorgdheden of misverstanden duidelijk zijn, kunnen we samen een oplossing vinden. Op termijn moeten ouders en school zonder mijn tussenkomst vlot met elkaar kunnen communiceren. Maar als brugfiguur help ik de eerste drempels wegwerken, wederzijds begrip creëren en vertrouwen opbouwen. Uiteindelijk doen we dat allemaal voor hetzelfde doel: de beste kansen creëren voor kinderen.”
Jaren nodig om het Vlaamse onderwijssysteem te begrijpen
Brugfiguur Rasha weet uit eigen ervaring hoe complex het Vlaamse onderwijssysteem kan zijn voor nieuwkomers: “Het heeft mij zes jaar gekost om de logica van het Vlaamse onderwijs echt te begrijpen.”
Ze wijst erop dat het Vlaamse systeem sterk verschilt van dat in veel Arabische, Afrikaanse en Aziatische landen. Waar een leerling daar vaak alle leerdoelen van een schooljaar moet behalen om over te gaan, werkt Vlaanderen veel flexibeler. Een kind kan bijvoorbeeld in het derde leerjaar zitten, maar voor bepaalde vakken nog werken op het niveau van een lager leerjaar.
Voor ouders die een heel andere onderwijscontext kennen, leidt dat vaak tot verwarring en verkeerde verwachtingen. Brugfiguren helpen die verschillen te duiden en zorgen ervoor dat ouders beter begrijpen hoe Vlaamse scholen werken en welke ondersteuning hun kinderen krijgen.
Structurele aanpak voor blijvende verandering
Hoewel individuele ondersteuning belangrijk blijft, benadrukken zowel Rasha als Noura dat duurzame verandering pas mogelijk wordt wanneer scholen, welzijnsorganisaties en lokale besturen structureel samenwerken.
Scholen missen soms de tijd, expertise of handvaten rond inclusiviteit, armoedebewust werken, correcte doorverwijzing en communicatie met gezinnen in een kwetsbare situatie. Brugfiguren leggen deze noden bloot en vormen zo een onmisbare schakel tussen onderwijs, welzijn en gezinnen.
Rasha pleit daarom voor een centraal aanspreekpunt voor hulpvragen van gezinnen: “Voor gezinnen in een kwetsbare situatie is het veel eenvoudiger wanneer er één duidelijke plek is waar ze terechtkunnen met vragen. Vandaag moeten ze vaak verschillende diensten kennen en telkens opnieuw hun verhaal doen. Een gezamenlijk onthaal (laagdrempelig loket of aanspreekpersoon) kan zorgen voor meer overzicht en een toegankelijkere dienstverlening.”
Ook Noura ziet nog kansen op lokaal niveau, onder andere in het vrijetijdsaanbod: “Wat we nog missen in Landen is voldoende betaalbaar vrijetijdsaanbod voor alle kinderen. Financiële drempels maken deelname aan activiteiten, kampen en hobby’s niet voor iedereen vanzelfsprekend. Nochtans zijn dat net ervaringen die kinderen doen groeien en hun ontwikkeling versterken.”
De verhalen van Rasha en Noura tonen dat brugfiguren veel meer zijn dan bemiddelaars tussen ouders en scholen. Ze versterken gezinnen, ondersteunen schoolteams, verbinden onderwijs met welzijn en stimuleren lokale partners om samen te werken aan duurzame oplossingen. Zo vormen ze een onmisbare schakel in de ambitie om elk kind, ongeacht diens achtergrond, gelijke kansen te geven.
