Op woensdag 14 oktober 2026 bracht SAAMO tijdens de Inspiratiedag Energiearmoede in het Hendrik Consciencegebouw in Brussel kennis, praktijk en beleid samen. Professionals, lokale besturen en organisaties gingen met elkaar in gesprek over een centrale vraag: hoe maken we lokaal écht het verschil voor mensen die met energiearmoede te maken krijgen?
Energiearmoede is meer dan een hoge energiefactuur. Het gaat ook over de kwaliteit en betaalbaarheid van woningen, toegang tot hernieuwbare energie en de mogelijkheid om comfortabel te wonen. Tijdens de inspiratiedag stonden daarom niet alleen uitdagingen centraal, maar vooral ook oplossingen, inspirerende praktijkvoorbeelden en concrete instrumenten.
Ook Energiearmoede.be, het nieuwe SAAMO-expertiseportaal, werd gelanceerd. Het portaal ondersteunt professionals en lokale besturen met kennis en praktische hulpmiddelen om energiearmoede aan te pakken.
Intro
Een woordje van minister Depraetere:
Bekijk de presentatie van het plenair gedeelte (PDF)
De keynote: de prijs van comfort
In zijn keynote De prijs van comfort plaatste Ruben Baetens, manager van het KU Leuven Instituut voor Energie & Maatschappij, energiearmoede in een breder perspectief.
De energietransitie brengt nieuwe mogelijkheden, zoals warmtepompen, isolatie en elektrificatie. Die kunnen hetzelfde comfort bieden met minder energie, maar vragen vaak aanzienlijke investeringen vooraf. Dat roept de vraag op of we energiearmoede niet te veel bekijken vanuit de maandelijkse energiefactuur.
Wat verandert er wanneer we niet goedkope energie, maar betaalbaar comfort als uitgangspunt nemen? En waar versterken energiebeleid en sociaal beleid elkaar? De keynote nodigde uit om met een bredere blik naar energiearmoede en de oplossingen ervoor te kijken.
Negen sessies, negen invalshoeken op energiearmoede
In negen sessies verdiepten de deelnemers zich in concrete uitdagingen en mogelijke oplossingen. Van sociale begeleiding en lokale samenwerking tot renovatie, participatie en hernieuwbare energie: telkens stond de vraag centraal hoe we de energietransitie toegankelijk kunnen maken voor iedereen.
1. De LAC-werking in de praktijk: van draaiboek naar concrete impact
Lokale Adviescommissies (LAC) spelen een belangrijke rol in de aanpak van energiearmoede. In deze sessie maakten deelnemers kennis met het nieuwe draaiboek Jouw praktische gids voor een sterke lokale werking. Een praktijkvoorbeeld uit Brugge en concrete instrumenten, zoals energiescans, lokale steunmaatregelen en praktische fiches voor hulpverleners, maakten duidelijk hoe lokale actoren hun werking kunnen versterken.
Sprekers: Shirley Ovaere (VVSG), Stefanie Meurice (OCMW Brugge) en Stefan Goemaere (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
2. Het Noodkoopfonds: sociale begeleiding als sleutel tot succes
Hoe zorg je ervoor dat het Noodkoopfonds kwetsbare gezinnen daadwerkelijk vooruithelpt? Deze sessie belichtte het belang van sociale begeleiding en de manier waarop die in de praktijk georganiseerd kan worden. VEKA gaf toelichting bij het instrument. Twee aanpakken boden inspiratie: de stad Antwerpen dat het project zelf organiseert en een intergemeentelijke samenwerking tussen een energiehuis en SAAMO als sociale partner.
Sprekers: Sarah Wildiers (VEKA), Gina Verbeeck (Stad Antwerpen) en Fien Houben (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
3. Plug-and-play zonnepanelen: een instrument tegen energiearmoede?
Plug-and-play zonnepanelen en batterijen zijn relatief nieuwe mogelijkheden op de energiemarkt. Maar kunnen ze ook de energiefactuur van gezinnen in een maatschappelijk kwetsbare positie verlagen? Deelnemers ontdekten de eerste inzichten uit Vlaamse proefprojecten en verkenden de technische werking, praktische drempels en mogelijkheden om deze technologie financieel toegankelijker te maken.
Sprekers: Arnaud Etienne (PlugInfo), Leen Smets en Elie Claeys (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
4. De netbeheerder als sociaal vangnet: samen zoeken naar de juiste balans
De netbeheerder vervult een belangrijke sociale rol voor mensen die door betaalproblemen geen toegang meer hebben tot de commerciële energiemarkt. Tegelijk stelt de dagelijkse praktijk de betrokken diensten voor uitdagingen. Vanuit het voorbeeld van het Nederlandse nutsbedrijf Alliander gingen de deelnemers in dialoog over ecosysteemdenken, samenwerking en de zoektocht naar een efficiënt én mensgericht sociaal vangnet.
Sprekers: Josha van der Beek (Alliander), Kristof Vanden Berghe (Fluvius), Stefan Goemaere en Jo Verhaegen (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
5. De bonte renovatiemix: collectief renoveren van appartementsgebouwen
Appartementsgebouwen energetisch renoveren vraagt om samenwerking tussen eigenaars en bewoners met uiteenlopende belangen, verantwoordelijkheden en financiële mogelijkheden. Deze sessie bracht sociale, technische en financiële uitdagingen in kaart. Aan de hand van pilootpraktijken gingen de deelnemers op zoek naar oplossingen en naar de puzzelstukken voor haalbare collectieve renovatietrajecten.
Sprekers: Bram Bernolet (Ecohuis Antwerpen), Adinda Baro (Huis+ Stad Gent) en Iris Verhoeyen (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
6. Sociale klimaatmaatregelen met impact voor lokale klimaatplannen
Hoe maken lokale besturen hun klimaatbeleid niet alleen duurzaam, maar ook sociaal rechtvaardig? In deze sessie bekeken de deelnemers klimaatmaatregelen vanuit het perspectief van mensen in armoede. Ze verkenden hoe lokale besturen kwetsbare gezinnen kunnen versterken en hoe medewerkers en beleidsmakers binnen hun organisatie ruimte en draagvlak kunnen creëren voor een rechtvaardige klimaattransitie.
Sprekers: Wim De Geest (VVSG), Leen Smets en Elie Claeys (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
7. De kracht van participatie
Mensen die energiearmoede ervaren, beschikken over kennis die onmisbaar is om beleid en dienstverlening beter af te stemmen op hun leefwereld. Deze sessie zette participatie en ervaringskennis centraal. De Experten van SAAMO brachten hun perspectief binnen en gingen samen met andere betrokkenen op zoek naar manieren om participatie sterker te verankeren in beleid en praktijk.
Sprekers: de Experten van SAAMO, Stefan Goemaere en Jo Verhaegen (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
8. De private huurmarkt: niets doen is geen optie
Veel maatschappelijk kwetsbare gezinnen en mensen op de wachtlijst voor een sociale woning zijn aangewezen op het lagere segment van de private huurmarkt. Hoe kunnen lokale besturen meer beweging brengen in die markt? En hoe pakken we uitdagingen rond woonkwaliteit, energieprestaties en betaalbaarheid aan? Inspirerende praktijken en concrete beleidshefbomen boden aanknopingspunten om lokaal te werken aan een toegankelijke en kwaliteitsvolle private huurmarkt.
Sprekers: Griet Debussche (Huurhuis Leuven), Leen Smets en Wim Oris (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
9. Burgerenergiecoöperaties als hefboom voor kwetsbare gezinnen
Toegang tot hernieuwbare energie blijft voor gezinnen met beperkte financiële middelen vaak moeilijk. Burgerenergiecoöperaties kunnen helpen om die drempel te verlagen. Aan de hand van drie praktijkvoorbeelden maakten de deelnemers kennis met coöperatieve energiemodellen en formules die ook kwetsbare huishoudens kunnen bereiken. Zo stond de verbinding tussen solidariteit, duurzaamheid en energierechtvaardigheid centraal.
Sprekers: Jef Van Eyck (Campina Energie), Leo D’haese (ECOOB), Thomas Heylen (Klimaan), Anton Gerits (REScoop.Vlaanderen) en Iris Verhoeyen (SAAMO).
Bekijk de presentatie (PDF)
Beluister hier het muzikale slotwoord van Frederik Vaes
Van inspiratie naar concrete actie
De inspiratiedag maakte duidelijk dat energiearmoede een brede aanpak vraagt. Betaalbare en kwaliteitsvolle woningen, sociale begeleiding, toegankelijke hernieuwbare energie, sterke lokale samenwerkingen en de betrokkenheid van mensen in kwetsbare situaties zijn allemaal belangrijke puzzelstukken.
De oplossingen krijgen pas echt impact wanneer ze samenkomen in de lokale praktijk. Met nieuwe inzichten, inspirerende voorbeelden en praktische instrumenten kunnen lokale besturen, organisaties en professionals verder bouwen aan een sociaal rechtvaardige energietransitie.
Ook na de inspiratiedag blijft SAAMO kennis en praktijk delen. Ontdek daarvoor ook Energiearmoede.be, het praktische werkmiddel voor iedereen die energiearmoede lokaal wil aanpakken.