Op 24 september publiceerde Decenniumdoelen de Armoedebarometer 2026. De focus ligt dit jaar op de impact van de hervormingen in de werkloosheidsuitkering. Wat blijkt? Van de 87.788 mensen die tijdens de eerste drie golven hun werkloosheidsuitkering verloren, stroomde ongeveer 17% door naar werk, 7% naar ziekte en 45% naar het leefloon. 33% glipt door de mazen van het net.
In Vlaanderen bedragen die cijfers 17%, 14%, 35% en 33% voor 21.792 mensen. De cijfers maken duidelijk dat uitstroom uit een uitkering niet hetzelfde is als duurzame activering. Dat verbaast opbouwwerkers van SAAMO niet. Opbouwwerkers die rond het thema werk en sociale bescherming aan de slag zijn, zien dagelijks dat op de arbeidsmarkt vandaag onvoldoende plaats is voor mensen in de maatschappelijk meest kwetsbare situaties. Het gaat om wie ouder is of kortgeschoold, wie te maken krijgt met discriminatie door afkomst, wie een slechte fysieke of psychische gezondheid heeft of in een moeilijke gezinssituatie zit.
Anne Van Lancker, voorzitter van Decenniumdoelen:
De eerste cijfers tonen geen succesvolle activering, maar een massale verschuiving naar het leefloon en een groot gat in het sociaal vangnet. Mensen uit een uitkering duwen is eenvoudiger dan duurzame kansen organiseren. Activering is pas een hefboom uit armoede als er begeleiding, passend werk en een menswaardig inkomen tegenover staan.
Uit de uitkering is nog niet uit de armoede
Een werkloosheidsuitkering is een individueel verzekerd recht, opgebouwd via arbeid en sociale bijdragen. Het leefloon is gezinsgebonden bijstand: inkomen van andere leden van het huishouden telt mee. Wie geen andere uitkering krijgt en geen werk vindt, kan zonder eigen inkomen achterblijven. Tegelijk verschuiven kosten en verantwoordelijkheden naar OCMW’s, ziekteverzekering, schuldhulpverlening en gezinnen.
De armoedebarometer kaart ook aan dat de hervorming in de werkloosheidsuitkering niet werd voorafgegaan door een volwaardige armoedetoets of een sluitende overgang tussen RVA, VDAB, OCMW’s, ziekenfondsen en welzijnsdiensten. Begeleiding, opleiding en jobkansen werden niet op dezelfde schaal uitgebouwd als de uitsluitingen.
Ook bij langdurige ziekte draait de regering de volgorde om
Eind 2025 ontvingen 576.643 mensen een invaliditeitsuitkering. Zestig procent is minstens vijf jaar afwezig en 46% is 55-plus. Het is duidelijk dat de overheid controle, evaluatie en sanctionering sneller uitbouwt dan herstel, ondersteuning, begeleiding en aangepast werk. Financiële druk creëert nochtans geen gezondheid, nieuwe competenties of passende jobs.
Armoedecijfers: sociale bescherming maakt het verschil
De algemene armoedecijfers verbeteren volgens de Armoedebarometer 2026 voorlopig wel nog: sinds 2019 daalde het aantal mensen met een risico op armoede of sociale uitsluiting in België met 344.000. Sociale transfers verminderen het armoederisico met 53%. Toch leven nog bijna 1,9 miljoen Belgen of 16,5% met een risico op armoede of sociale uitsluiting. In Vlaanderen gaat het om 11,4% van de bevolking.
Maar onder die positieve evolutie blijven grote ongelijkheden bestaan. Bovendien worden tegelijk beleidskeuzes gemaakt die een deel van de sociale bescherming opnieuw verzwakken.
Eisen van Decenniumdoelen
- Respecteer het recht op een menswaardig bestaan en het standstill-beginsel uit artikel 23 van de Belgische Grondwet.
- Pas altijd vooraf een armoedetoets toe, monitor de gevolgen en stuur het beleid bij.
- Garandeer begeleiding op maat, een warme overdracht en toegankelijke fysieke dienstverlening.
- Investeer in opleiding, kinderopvang, vervoer en voldoende passend, kwaliteitsvol werk.
- Geef voorrang aan herstel, begeleiding en aangepast werk voor mensen in langdurige ziekte en zorg dat werkgevers hun verantwoordelijkheid opnemen.
SAAMO pleit ook nadrukkelijk voor een aanpassing van de arbeidsmarkt, met duurzame jobcreatie op wijkniveau waarbij uitkeringen boven de armoedegrens kunnen worden gecombineerd met deeltijds werk op maat en een correcte verloning.
Lees het artikel met ervaringen van opbouwwerkers Sara Vanhoyland en Tineke Decroos in De Standaard van 24 september.