Iedereen heeft recht op werk en de vrijheid om een job te kiezen. Toch is dat recht voor veel mensen in een kwetsbare positie nog geen realiteit. Ze botsen op verschillende drempels, zoals discriminatie, taal- en diplomavereisten of gezondheidsproblemen. Daardoor sluiten veel vacatures niet aan bij hun mogelijkheden en noden.
Ook de sociale economie is niet altijd toegankelijk voor iedereen. Soms zijn de voorwaarden te streng of past het werkritme niet bij wat mensen aankunnen. Daarnaast blijven veel mensen hangen in activeringstrajecten, zoals vrijwilligerswerk of taallessen, zonder uitzicht op een echte job.
Daardoor krijgen heel wat mensen niet de kans om hun talenten in te zetten op de arbeidsmarkt, ondanks hun uitdrukkelijke wens om te werken. Zo blijven veel talenten onbenut. Om dat om te buigen bouwt SAAMO aan duurzame jobcreatie op wijkniveau.
Recht op duurzaam werk
Vooral kortgeschoolden, mensen met een migratieachtergrond, jongeren, mensen met een arbeidshandicap en 55-plussers hebben moeite om toegang te vinden tot de huidige arbeidsmarkt. Ze belanden vaak in precaire banen met interim- of tijdelijke contracten, lage lonen en onvoorspelbare werktijden. Dit leidt tot grote onzekerheid en belemmert hen om een kwalitatief leven op te bouwen.
Bij SAAMO willen we dit systemisch probleem van de arbeidsmarkt omdenken. In plaats van mensen in een kwetsbare positie ‘klaar te stomen’ voor vacatures waar ze uiteindelijk meer niet dan wel voor aangeworven worden, creëren we zelf duurzame jobs op maat van deze mensen. Op maat houdt in dat de job zo ver als mogelijk wordt aangepast aan de noden van de werknemer. Concreet gaat het onder andere over aangepast werkregime en werkvolume, aangepaste opdrachten, aangepaste werkvloer, brede ondersteuning op vlak van mobiliteit, kinderopvang, enzovoort.
De fundamenten van ons model op een rijtje:
- Nabijheid;
- Maatwerk: aangepaste werkregimes en werkvolumes;
- Haalbare en aangepaste werkvloeren;
- Brede ondersteuning: mobiliteit, kinderopvang, inkomen,…;
- Aanpak van geduld en vertrouwen – drempelloze instroom;
- Training en opleiding.
Jobcreatie op wijkniveau in de praktijk
Via vier experimenten en één ervaringsgroep ontwikkelen we een model van Wijkgerichte jobcreatie. Want iedereen is inzetbaar en er is werk genoeg.
We organiseren in een afgebakende wijk werkvloeren die de talenten en het verlangen om te werken van werkzoekenden in een kwetsbare positie inzetten, en tegelijk een antwoord bieden op onvervulde noden in de wijk. In Antwerpen en Willebroek hebben we een naaiatelier en een fietsatelier, in Kessel-Lo en Oostende wordt er geklust en getuinierd.
Sommige werkvloeren kiezen ervoor om als kader een wijkonderneming uit te bouwen. Streefdoel is dat een deel van de mensen op termijn deeltijds of voltijds aan de slag kunnen. Wie wil kan van daaruit eventueel de stap naar tewerkstelling binnen de sociale economie of reguliere arbeidsmarkt maken. We streven ernaar om van deze wijkondernemingen volwaardige plekken te maken die werkgelegenheid op maat geven aan mensen in een kwetsbare positie (passende juridische ondernemingsvorm, sociaal en sluitend ondernemingsplan, financiering voor de experimentele fase,…).
Beleidswerk
De focus van ons beleidswerk ligt op dit moment op de zoektocht naar een passend tewerkstellingssysteem voor een bepaalde groep deelnemers. Met name die mensen voor wie het door hun huidige situatie enkel haalbaar is om een beperkt aantal uren per week te werken. Deze groep mensen bevinden zich in diverse uitkeringsstelsels (werkloosheid, ziekte, invaliditeit, leefloon). Doel is dat zij een menswaardig inkomen moeten kunnen verwerven door een combinatie van een uitkering en loon voor het beperkt aantal uren dat ze kunnen werken.
In samenwerking met de deelnemers van de SAAMO-werkingen en op basis van diepte-interviews die afgenomen werden, formuleerden we randvoorwaarden voor een hybride arbeidsstatuut:
- Het statuut is onbeperkt in de tijd toepasbaar;
- Er is geen verplichting of druk om te stijgen in werkuren;
- Het werk is op maat van de werknemer;
- Met dezelfde rechten en plichten die een reguliere werknemer heeft (bv. toepassen van gewaarborgd loon bij ziekte);
- Flexibele en beperkte inzet van uren mogelijk;
- Volledige opbouw van sociale rechten;
- Billijk uurloon: werknemers gaan er financieel op vooruit en hebben een volwaardig en menswaardig inkomen;
- Met (deels) behoud van uitkering (cfr. systeem van ‘Toegestane activiteit’);
- Vrijblijvende instap;
- Het is geen activeringsinstrument.
Om tot een dergelijke combinatie van uitkeringen met loon naar werk te komen, onderzoeken we de huidige diverse uitkeringsstelsels waarbij iemand deeltijds kan werken en de uitkering (deels) kan behouden:
- Socio-professionele vrijstelling bij leefloon;
- Werken vanuit IVT (inkomensvervangende tegemoetkoming) voor mensen met een handicap;
- Toegestane activiteit bij ziekte en invaliditeit;
- Inkomensgarantie-uitkering bij RVA-uitkering.
We zetten in op de nodige aanpassingen van die maatregelen die nodig zijn, zodat voor elk uitkeringsstelsel (beperkt) deeltijds werk mogelijk wordt volgens bovenstaande randvoorwaarden.
Podcast Sterk Werk
Omdat we overtuigd zijn van de kracht van de Sterk Werk-projecten hebben SAAMO en SAM, steunpunt Mens en Samenleving samen een podcast-reeks gemaakt. Daarin krijgen medewerkers en vrijwilligers van Sterk Werk het woord, oog in oog met beleidsmakers uit de voormalige Commissie Werk. Hun ervaringen worden in de reeks aangevuld door stemmen uit het werkveld en de onderzoekswereld.
