Kinderen die opgroeien in een maatschappelijk kwetsbare situatie, beginnen vaak met een ‘achterstand’ aan hun schoolloopbaan. Onderwijs zou hen moeten helpen deze achterstand in te halen, zoals in andere Europese landen. In Vlaanderen is dit niet het geval. Uit onderzoek blijkt zelfs dat de kloof tussen kinderen in een kwetsbare situatie en andere leerlingen vergroot in Vlaanderen.
Project ‘Sterk Onderwijs’
Vanuit onze expertise in het werken met maatschappelijk kwetsbare doelgroepen én scholen, ondersteunt het onderwijsopbouwwerk scholen om deze kloof te verkleinen. Zo kunnen we er samen voor zorgen dat alle kinderen kansen krijgen om zich optimaal te ontwikkelen.
In de sectorsamenwerking onderwijs werkten we een veranderingskader uit dat vier actiedomeinen definieert in het werken aan gelijke onderwijskansen:
- Verbetering van schoolbeleid en klaspraktijk: ondersteuning van het schoolteam in het omgaan met (kans)armoede en diversiteit, o.m. door te werken aan visie, kennis en vaardigheden.
- Ouders versterken in het bieden van maximale ontwikkelingskansen aan hun kind door hen kansen te bieden om te leren, vaardigheden te ontwikkelen en hun netwerk uit te breiden.
- Een netwerk van vrijetijds- en welzijnspartners rond de school uitbouwen of bestaande netwerken toegankelijker te maken.
- De buurt inzetten als leeromgeving: informele taal- en vrijetijdsmogelijkheden leiden tot meer kansen op informeel leren.
Dit zijn de actiedomeinen waar onderwijsprojecten van SAAMO op werken en die deel uitmaken van het veranderingskader Sterk Onderwijs.
In de periode 2026-2030 leggen we de focus op de bouwsteen ‘schoolbeleid’. We ondersteunen en versterken schoolteams in het uitwerken van een armoede- en diversiteitsvaardig schoolbeleid. Schoolteams worden (on)rechtstreeks geconfronteerd met stijgende armoedecijfers. Naast meertaligheid, zijn klassen op alle niveaus (van leernoden tot contextnoden) zeer divers. Scholen zoeken partners die hen ondersteunen in deze uitdagingen.
Het onderwijsopbouwwerk van SAAMO legt meerjarige trajecten af met schoolteams om hen te versterken in kennis, tools, en vaardigheden in het omgaan met diversiteit en armoede. Hierbij streven we naar een schoolbeleid en -praktijk die samen met ouders inspeelt op de huidige noden en die maximale kansen geeft aan de schoolloopbaan van elk kind.
Versterken van schoolteams in omgaan met armoede en diversiteit
Op basis van huidige samenwerkingen, kansen en uitdagingen op vlak van onderwijs, zet SAAMO deze beleidsperiode op drie locaties projecten ‘Sterk Onderwijs’ op: in Landen, Leuven en Zaventem.
In Landen gaan we vanaf september 2026 aan de slag met twee nieuwe projectscholen: basisschool Hof Pepijn en Middenschool Sint-Gertrudis. Een opbouwwerker en een brugfiguur werken complementair aan elkaar, met zowel schoolteams als ouders en het lokale onderwijs- en welzijnsveld. Uitdagingen waar we aan zullen werken:
- Signalen van (kans)armoede bij leerlingen en ouders detecteren. Vanuit die signalen een leidraad maken en gepaste acties ondernemen.
- Kennis en inzichten rond (kans)armoede en diversiteit in gesprek brengen.
- De school kan ouders vlot doorverwijzen naar (lokale) diensten onderwijs, welzijn en vrijetijd. Het schoolteam kent het lokaal netwerk waar ze naar kunnen verwijzen.
- Scholen schakelen de brugfiguur in om ouders in een kwetsbare situatie extra te ondersteunen en drempels bloot te leggen.
In Zaventem focussen we de komende jaren o.a. op de overgang van peuter naar kleuter. Dit doen we in samenwerking met Huis van het Kind Zaventem. We gaan o.m. aan de slag met de kinderopvang, Agentschap Opgroeien, dienst onderwijs, de scholen en ouders. We versterken scholen in noden rond een warm onthaal voor ouders, een laagdrempelige communicatie, verwachtingen van school en ouders naar elkaar. We brengen hierbij ook de voorschoolse noden van ouders in beeld.
Vanuit noden bij ouders, leerlingen en scholen zelf, zullen we daarnaast op de overgang van basis naar secundair onderwijs werken.
Een opbouwwerker ondersteunt daarnaast op maat meerdere scholen en het lokaal onderwijsbeleid via advies, tools en samenwerking.
In Leuven hebben we de voorbije jaren met project Unelma gewerkt aan een sterk sociaal netwerk rond scholen. We ondersteunden ouders die extra ondersteuning nodig hebben met een brugfiguur op school. Dit vormt vandaag een stevige basis om verder te werken aan het versterken van het schoolteam en het schoolbeleid rond armoede en diversiteit in het kleuter- en lager onderwijs van Heilig Hart Heverlee. Uitdagingen in deze context zijn:
- detectie van signalen van kansarmoede in de klas,
- een werkgroep ‘kansen op school’ opzetten,
- uitwerken van acties op klas- of schoolniveau i.s.m. het schoolteam.
Participatief werken met ouders in functie van verandering schoolbeleid
In onze onderwijsprojecten werken we niet enkel met schoolteams, maar ook met maatschappelijk kwetsbare ouders. We brengen hun perspectief en ervaringen binnen in de school, zodat schoolbeleid en –klaspraktijk hier op aangepast kan worden. We doen dit via groepswerking of ouderactiviteiten op school, in samenwerking met de brugfiguur, in aanwezigheid van onderwijspersoneel of soms net bewust zonder hen.
Sectorsamenwerking Onderwijs
Deze onderwijsprojecten maken deel uit van de sectorsamenwerking onderwijs. Met drie andere SAAMO-instituten, nl. Antwerpen-provincie, Limburg en West-Vlaanderen, werken we nauw samen in ontwikkeling van visie, tools, in vertegenwoordiging in onderzoeksprojecten in Vlaanderen en in bovenlokaal beleidswerk.
